Boşanma kararının üzerinden yıllar geçtikçe, hükmedilen nafaka tutarının reel değeri ciddi şekilde düşer. Türkiye’de yüksek enflasyon, kira ve temel yaşam giderlerindeki artış, özellikle yoksulluk nafakası ve iştirak nafakası alan tarafın yaşamını doğrudan etkiler.

Bu noktada nafaka alacaklısının önünde tek hukuki yol vardır: nafaka artırım davası açmak.

Ancak mahkemeler bu davaları keyfi biçimde değil, Yargıtay içtihatlarıyla çizilmiş katı ölçütlere göre değerlendirir.

Bu yazıda Yargıtay’ın nafaka artışıyla ilgili yerleşik kararları çerçevesinde;

• Hangi durumlarda artış zorunlu kabul edilir?
• Hangi gerekçelerle dava reddedilir?
• Hâkim hangi kriterlere bakar?

tüm yönleriyle açıklanmaktadır.

1. Nafaka Artışı Yargıtay’a Göre Neden Bir “Hak”tır?

Yargıtay’a göre nafaka, sabit bir rakam değil; yaşam koşullarına uyumlu olması gereken dinamik bir yükümlülüktür.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin yerleşik kararlarında şu ilke tekrar edilir:

“Nafaka, tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına ve paranın alım gücüne göre uyarlanması gereken sürekli bir borçtur.”

Buna göre; enflasyon artmışsa, kira, gıda, eğitim ve sağlık giderleri yükselmişse, nafakanın alım gücü düşmüşse mahkeme artık artış yapmaya mecburdur.

2. Yargıtay’a Göre Enflasyon Tek Başına Artış Sebebidir

Uygulamada sıkça yapılan hata şudur: “Nafaka alan taraf gelirinin arttığını ispatlamalı.” Bu yanlıştır. Yargıtay, enflasyonu tek başına artış gerekçesi kabul etmektedir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin çok sayıda kararında açıkça şu ifade yer alır:

“Ülkedeki ekonomik koşullar ve paranın satın alma gücündeki düşüş gözetildiğinde, nafakanın artırılması gerekir.”

Bu nedenle; nafaka alan taraf iş bulmuş olsa bile, küçük bir geliri olsa bile, enflasyon karşısında nafakanın erimesi tek başına yeterlidir.

3. Nafaka Borçlusunun Geliri Artmasa Bile Artış Yapılabilir

En kritik Yargıtay içtihatlarından biri şudur: Nafaka borçlusunun gelirinde artış ispatlanamasa bile nafaka artırılabilir.

Yargıtay’a göre burada esas olan; borçlunun mutlak fakirleşip fakirleşmediği ve nafakanın yaşamı imkânsız hale getirip getirmediğidir. Eğer borçlu; asgari ücret alıyor ama açlık sınırının altında kalmıyorsa, temel ihtiyaçlarını karşılayabiliyorsa, nafaka artışı yapılabilir.

4. Hakimin Bakmak Zorunda Olduğu 4 Yargıtay Kriteri

Yargıtay’a göre nafaka artırım davalarında hâkim şu dört kriteri birlikte değerlendirmek zorundadır:

1. Enflasyon ve TÜFE
2. Tarafların gelir durumu
3. Nafaka alacaklısının yaşam standardı
4. Nafaka borçlusunun ödeme gücü

Bu dört unsurdan biri bile artışı gerektiriyorsa dava kabul edilir. Hâkim, “Gelirin artmamış” diyerek davayı reddedemez.

5. Yargıtay’a Göre Artış Oranı Nasıl Belirlenir?

Mahkemeler uygulamada genellikle; TÜİK TÜFE, asgari ücret artışı ve yeniden değerleme oranı kıstaslarını birlikte dikkate alır. Yargıtay, sembolik artışları bozma sebebi yapmaktadır. Örneğin 1.000 TL nafakanın 1.200 TL’ye çıkarılması, yüksek enflasyon ortamında hukuka aykırı kabul edilir.

6. Nafaka Borçlusunun “Yeni Ailesi” Artışa Engel Değildir

Yargıtay’a göre nafaka borçlusunun yeniden evlenmesi, çocuk sahibi olması veya başka borçlarının bulunması, nafaka artışını otomatik olarak engellemez. Çünkü nafaka, önceki evlilikten doğan kanuni bir yükümlülüktür ve yeni tercihlerle ortadan kaldırılamaz.

7. Yargıtay’ın Bozduğu En Yaygın Hatalar

Yargıtay en çok şu gerekçelerle kararları bozmaktadır:

• Sadece borçlunun maaşına bakılması
• Enflasyonun dikkate alınmaması
• Sembolik artış yapılması
• Nafaka alacaklısının gerçek yaşam koşullarının araştırılmaması

Sonuç: Nafaka Artışı Bir Lütuf Değil, Zorunluluktur

Yargıtay’a göre nafaka, hayatın gerçeklerinden koparılamaz. Eğer mevcut nafaka; kira, gıda ve çocuk giderleri karşısında erimişse, artış artık bir takdir değil, zorunluluktur.